by

TDD foti desizaun hasoru Vitima Manuel Gusmão, la tuir Faktus

DILI  –  Sexta feira ne’e ba Jornalista sira liu husi komferensa ba imprensa ne’ebe mak halao iha Delta familia vitima Manuel Gusmão konsidera dignisima Juiza Zulmira Auxiliadora Barros  da Silva nia desizaun ne’ebe foti hasoru  Vitima Manuel Gusmão la tuir faktus kona ba  rai  hektares haat iha suku Manleuana Dili .

Porta Voz Jose Belo hato’o informasaun ne’e ba jornalista sira iha Delta Aimetin Laran Comoro Dili Sexta,05/03/2021.

“Ami mos lasimu dignisma juiza nian desizaun ne’e, tanba Ia bazeia ba realidade nebe iha terenu. Tuir lolos dignisma juiza ne’e tenki hakat mai terenu no halo uluk inspesaun lokal hodi hare rasik ho matan kona ba terenu ne’e ho ai-horis nebe iha, molok foti desizaun! so nune’e mak desizaun ne’e bele koretu ka justu tanba bele apar ho realidade gritante, maibe dignisma Juiza ne’e iha hela deit Tribunal nian kuartu Iaran no kaer deit surat-tahan/sertifikadu dominasaun kolonial nian, nudar prova namlele ida hodi halakon Fila fali povu ki’ik sira nian direitu. Nune’e mak problema ruma mosu iha loron ikus, ita bo’ot sira tenki toma responsabilidade todan kona ba desizaun injusta ne’e”  Hateten Porta Voz Jose Belo .

Tamba ne’e familia vitima ne’e afirma katak kualker sertifikadu ne’ebe mak produs husi okupasaun no dominasaun kolonialismu  nian  ne’e falsu, tamba mosu nu’udar rejultadu dominasaun no explorasaun husi potensia estranjeira.

“Kona ba serfikadu kolonial nian, pior liu mak hanesan Buletin Oficial Governo Colonial no Alvéra Concessao ami hakarak hato’o ba Tribunal katak, kualker sertifikadu nebe produz husi okupasaun no dominasaun nian falsu, tanba mosu nudar produtu ou rezultadu dominasaun no explorasaun husi kolonialismu ho nian asimiladus sira. Tanba iha era teknolojia no modernizasaun ema fasil atu hetan sertifikadu tanba ema bele inventa, sosa, fa’an no bele fo ba malu hodi halakon ema seluk nian direitu, liu-Iiu povu ki’ik sira. Nune’e mak labele kaer sertifikadu falsu hodi kondena fali povu ki’ik sira nebe hela nanis kedas iha terenu ne’e nian laran, ho durasaun tempu naruk teb -tebes, hahu husi kolonialismu portugues, okupasaun Indonésia to’o ohin loron,”.

Tamba ne’e Porta voz Jose Belo nudar  Familia Vitima dehan Tribunal Distrital Dili durante ne’e halao julgamentu iha tribunal ne’e tenki ema ne’ebe prezide kazu tenki Juis koletivu laos Juis singular.

“Dignisma Juiza nian desizaun ne’e mos injusta teb-tebes tanba durante halao julgamentu iha Tribunal kona ba kazu refere, ema nebe prezide meza ne’e husi juiz koletivu laos juiz singular, maibe realidade hatudu oin seluk fali, tanba iha dokumentu notifikasaun kona ba dezisaun ne’e juiz singular mak asina fali, laos juiz koletivu mak asina. Hahalok ne’e mos kontra ona regra husi Tribunal nian,” katak prta voz .

Ho ida ne’e sira alerta makas  ba orgaun estadu no Governu inklui Tribunal katak tempu to’o ona atu timoroan sira ne’ebe luta  terus no mate ba rai ne’e, durante funu naruk ba Timor Leste nia independensia total iha direitu tomak atu hetan direitu kona ba  ba rai no propriedade seluk.

“Ami alerta ba Esatdu/Governu no Tribunal katak, tempu to’o ona atu Timor oan, liuliu sira nebe luta, terus no mate iha funu naruk ba Timor Leste nian Independensia Total iha direitu tomak kona ba rai no propriedade -moris fatin, hela fatin, fatin ba to’os no natar, fatin ba plantasaun no hakiak animal no sel-seluk tan. Povu ki’ik sira nian rai no propriedade nebe uluk Timor oan hamutuk ho malae sira hadau no apodera durante okupasaun Portuguesa no Indonesia tenki fila ba nain rasik, hodi fo sentidu no valor real ba Restaurasaun. Surat-tahan ka sertifikadu dominasaun kolonial nian nebe malae sira halo ne’e falsu tanba mosu nudar produtu ka rezultadu okupasaun no dominasaun nian!labele uza fali naran estadu hodi proteje ema ida nebe tesi Iia sala,” Porta Voz rekomenda.

Tamba sira rekomenda ba lider  orgaun justisa sira atu tesi lia ho lolos no foti desizaun neebe justu ba ema hotu  kona ba disputa rai refere nunee sira bele sira hetan sira nia direitu kona ba hela fatin tuir lei haruka.

Jornalista  :Herculano Gomes

Editor         :Gomes

 

 

 

 

 

 

Kona-ba Autor: Radio Comunidade Comoro

Gravatar Image
Radio Comunidade Comoro (RCC) nu’udar organizasaun mídia komunitáriu ne’ebé non-lukru no hetan inisiativa no partisipasaun másimu husi komunidade, liu-liu joventude sira ne’ebé iha ispíritu voluntarizmu a’ás hodi kontibui ba vizaun no misaun RCC nian.

Comment